PEULENPRAAT

4 mei 2026 om 16:19

Gebruiksaanwijzing voor vrijheid

We hebben in dit land gelukkig vergaande vrijheden in vergelijking met sommige andere landen. Persvrijheid, vrijheid van meningsuiting, kunst zonder censuur, vrijheid van godsdienst. Tegelijk brengt dat ook veel verantwoordelijkheid met zich mee. Want hoe zorg je ervoor dat jouw vrijheden de vrijheden van anderen niet belemmeren? Stichting ‘het Vierspan’ zal erover mee kunnen praten. Je kunt een supertof programma bedenken, waarvoor ook dit jaar weer veel dank, maar dat lukt vaak alleen als je compromissen sluit, goed overleg pleegt, afspraken maakt en ieders vrijheden in ogenschouw neemt. Dan wordt het net zo’n succes als dit jaar. Een ander voorbeeld: Je hebt in dit land de vrijheid om een vrij populistisch verkiezingsprogramma te schrijven met lekker bekkende kreten als AZC NEE! en OZB NEE!. Mag allemaal, er is duidelijk een markt voor, getuige de zetelwinst bij de laatste verkiezingen. Je mag dan ook heus wel in de eerste de beste raadvergadering schoorvoetend toegeven dat je als coalitiepartij de begroting inclusief OZB toch wél steunt en dat je ook de spreidingswet gewoon netjes zult uitvoeren wanneer dat wordt gevraagd, die vrijheid heb je. Het is wel de vraag hoe hard je mensen op hun ziel trapt die hun waardevolle stem aan jullie partij hebben gegeven, omdat ze er écht van overtuigd waren dat hun vrijheden gegarandeerd zouden worden door het uitsluiten van zowel de OZB als een AZC. Nogmaals vrijheid is nogal een verantwoordelijkheid, zeker in een democratisch land als Nederland.
Michel Venneman, een Joods-Nederlandse goochelaar en illusionist, dit optrad onder de naam Ben Ali Libi, genoot ook ooit van de democratische vrijheden van Nederland. Totdat in 1940 zijn vrijheden hem steeds verder werden afgenomen door mensen die hun vrijheden belangrijker vonden. Hij mocht eerst alleen nog maar voor Joodse mensen optreden, later helemaal niet meer en in 1943 werd hij opgepakt, afgevoerd naar Sobibor waar hij hoogstwaarschijnlijk de dag van aankomst werd vergast. Niet in zijn mooie satijnen goochelpak met hoge hoed. Nee, naakt.

Willem Wilmink schreef tientallen jaren later een gedicht over deze kunstenaar. De laatste strofe leest als een gebruiksaanwijzing voor het verantwoordelijk omgaan met vrijheid:
“En altijd als ik een schreeuwer zie,
met een alternatief voor de democratie,
denk ik: jouw paradijs, hoeveel ruimte is daar
 voor Ben Ali Libi, de goochelaar.”

Walter Leendertse