Peulenpraat: Robotisering

De veerdienst Riveer kreeg landelijke aandacht toen deze, zo’n drie weken geleden, haar humanoïde robot Kai introduceerde. Een robot die wellicht ondersteunende taken op de veerpont kan gaan uitvoeren. De eerste twee jaar zijn een testfase, waarin gekeken wordt of en hoe goed deze robot functioneert. Naar aanleiding van alle landelijke aandacht, is er zelfs een ‘meet en greet’ op woensdag 27 augustus met robot Kai. Natuurlijk vindt dat plaats op de Riveer zelf. Ik snap de keus van Riveer wel. In de toekomst is er nog moeilijker aan personeel te komen. Vergrijzing ligt op de loer en robot Kai hoeft elke maand natuurlijk geen salaris gestort te krijgen. Daarnaast heeft robot Kai geen ziekteverzuim en heeft hij tijdens een werkdag geen behoefte aan een pauze.

De robot heeft eenmalig een prijskaartje van ongeveer 25.000,- euro. Alhoewel deze eerste versie wel wat meer heeft gekost, omdat die nog in ontwikkeling is. Bij mij roept het wel de vraag op of we daar gelukkiger van worden. Neem nu het handen schudden van robot Kai. Een handdruk is een ritueel wat al heel lang bestaat. We geven iemand een hand wanneer we die persoon willen begroeten en erkennen. Wanneer we Kai een hand schudden, doen we alsof de robot deelneemt aan onze sociale wereld. Mark Coeckelbergh stelt: robots worden pas ‘sociaal’ doordat wij hen menselijke rollen toeschrijven. Kan robot Kai menselijk contact vervangen? 

Ik las deze week in Het Kompas een artikel over Teus Bongen. De vroegere sluiswachter maakt nog iedere dag een praatje op de Damsluis. Dit is een schoolvoorbeeld waarom mensen behoefte hebben aan menselijk contact. Empathie, menselijkheid, iemand die z’n ongezouten mening kan geven, creativiteit, moreel besef, kwetsbaarheid, ervaring en in zekere zin vrije wil (die bij een robot ontbreekt). Dat maakt ons mens. We kunnen tegen alle logica in een beslissing nemen, die later ook nog eens een goede beslissing blijkt te zijn. Nee, ik ben geen voorstander van robot Kai. En een heuse ‘meet en greet’ vind ik al helemaal overdreven. Alsof robot Kai een beroemdheid is. Volgens Turkle bieden robots een illusie van nabijheid: ze lijken ons te begrijpen, maar er is geen echte wederkerigheid. Een robot als Kai die je de hand schudt, wekt de indruk van contact, terwijl er in werkelijkheid niets terugkomt. Liever geen meet en greet met Kai, maar een handdruk en een praatje met Teus bij de sluis. Veel waardevoller!

Willem Arkeraats