Van herdenkingsfeest tot luchtbegrafenis

Een liedje van Danny Vera of Claudia de Breij tijdens de dienst, en na de dienst koffie en cake: deze elementen horen bij de Nederlandse uitvaarttraditie. In andere landen hebben ze heel andere gebruiken. Zo worden de doden in Mexico herdacht met een feest. In Japan houdt men een wake en in Tibet krijg je een luchtbegrafenis.

Naomi Heidinga

In Mexico wordt het leven van overledenen gevierd tijdens de Dag van de Doden of Día de los Muertos. De Dag van de Doden valt samen met Allerzielen en Allerheiligen en wordt op 1 en 2 november gevierd. De zielen van overleden kinderen komen op 1 november terug op aarde, is het geloof. Een dag later volgen volwassenen. 

FEEST

De Dag van de Doden is een feestelijk gebeuren. Huizen en straten worden versierd met slingers en vlaggetjes. In Mexico-Stad trekken grote parades door de stad. Men is verkleed en prachtig uitgedost. Overal zie je skeletten en doodshoofden. Er worden familiefeesten gevierd met lekker eten, drinken en muziek. Die feestjes zijn niet alleen thuis, maar ook op de begraafplaats. Graven zijn netjes schoongemaakt en versierd. De zielen van overledenen krijgen offers aangeboden zoals kleding, kleinigheidjes en hun lievelingseten. Thuis richt men altaren in voor overleden familieleden met foto’s, wierook, kaarsen en cempasúchil. Dit is een opvallende oranjekleurige bloem, die een bijzondere geur heeft. Deze geur zou de doden helpen om hun weg terug naar huis te vinden. 

VERERING

De Dag van de Doden komt voort uit de tradities van de Meso-Amerikaanse inheemse volkeren. Het vereren van de voorouders werd onder meer gedaan door de Azteken, Maya en Purépecha. Men bewaarde schedels en stelde deze tijdens rituelen tentoon om dood en wedergeboorte te symboliseren. Deze dag werd gevierd in de negende maand van de Azteekse kalender, begin augustus. Het feest duurde de rest van de maand. De festiviteiten waren gewijd aan de godin Mictecacihuatl. De Spaanse veroveraars in Zuid-Amerika combineerden deze voorouderverering met de katholieke tradities van Allerheiligen en Allerzielen. Zo werd het feest van augustus naar november verplaatst. Meer weten over deze traditie? Breng een bezoekje aan het Wereldmuseum Leiden of kijk naar de Disneyfilm Coco. 

JAPAN

In Japan kiest men doorgaans voor een crematie. Deze voorkeur voor crematie komt niet alleen voort uit de Shinto traditie, de oorspronkelijke religie van Japan, maar ook uit praktisch oogpunt: voor begraven is niet veel ruimte. Japan kent een aantal tradities rond de dood, die voornamelijk gestoeld zijn op het boeddhisme. Het lichaam van de overledene wordt doorgaans thuisgebracht. Vervolgens maken de Japanse dodenmeesters, nokanshi of yukanshi, de doden klaar voor hun laatste reis. Zij wassen en kleden de overledene. Deze ligt op een futon, met het hoofd richting het noorden en het gezicht richting het westen. Wil je meer weten over dit ritueel? Kijk dan naar de film Departures (2008), waarin een jonge cellospeler besluit om nokanshi te worden. 

SANZU NO KAWA

Bij het hoofd van de overledene wordt een tafeltje geplaatst met een brandende kaars en wierook. Dit zorgt ervoor dat de overledene de weg niet kwijt raakt, is de gedachte. Familieleden waken en slapen ‘s nachts bij de overledene, waarbij ze ervoor zorgen dat de kaars en wierook niet uit gaan. De dag voor de crematie is er een wake. Voor die tijd krijgt de overledene allerlei zaken mee in de kist. Het belangrijkst is een tas met daarin zes geldstukken. Hiermee kan men de oversteek van de rivier Sanzu No Kawa betalen. Dit is de rivier die men moet oversteken om in het hiernamaals te komen. Tijdens de dienst wordt de kist nog eenmaal geopend. Favoriete voorwerpen van de overledene worden door de familie in de kist gelegd en aanwezigen gooien bloemen in de kist. Daarna wordt de kist gesloten. Familieleden spijkeren de kist dicht en daarna vindt de crematie plaats. 

TIBET

Een luchtbegrafenis, of excarnatie, komt vrijwel altijd voort uit de leefomstandigheden van mensen. Woon je in een hooggebergte waar de aarde een groot deel van de tijd bevroren is, dan is het lastig om een graf te delven. Er is bovendien doorgaans weinig hout voor handen. In het hooggebergte van Tibet en China is de luchtbegrafenis een eeuwenoude traditie. Hierbij wordt het lichaam achtergelaten in de bergen als voer voor roofdieren en aaseters. De keuze voor excarnatie wordt niet alleen vanuit praktische overwegingen gedaan, er is ook een spirituele reden. Excarnatie past bij het boeddhistische idee dat ons lichaam slechts een tijdelijk omhulsel is. Door het lichaam terug te geven aan de natuur, dient het als voedsel voor dieren en wordt het doorgegeven in een nieuwe levenscyclus. 

TOT ZOVER

Wil je meer weten over onze eigen tradities rondom rouwen en de dood? Ga dan naar Museum Tot Zover in Amsterdam. Het museum is gevestigd op begraafplaats De Nieuwe Ooster. Meer info: www.totzover.nl.