Peulenpraat: Hardinxveld in beroering

Wie in Hardinxveld langs de rivier wandelt, ziet rust: schepen schuiven voorbij, riet wuift in de wind. Maar in 1752 was het in ons dorp allesbehalve stil. Niet omdat er opstand uitbrak, maar omdat de ‘geestelijke pleuris’ uitbrak. De Alblasserwaardse beroeringen bereikten Hardinxveld en dat betekende reuring in de tent. De Biblebelt was geboren.

De beweging begon eerder in Nijkerk, waar ds. Gerardus Kuypers preekte met het vuur van bekende opwekkingspredikers uit Schotland: Wesley en Whitefield. De Canon van Nederland beschrijft het zo: ‘Gewone mensen raken tijdens zijn preken in en buiten de kerk – in huizen, herbergen en schuren – zeer geëmotioneerd. Er wordt gezucht, gehuild en geschreeuwd, en de naam van Jezus wordt luidkeels aangeroepen. Sommigen draaien met hun ogen, krijgen stuiptrekkingen en vallen flauw.’

Ook in Werkendam, onder het gehoor van ds. Jacobus Groenewegen, ging het helemaal los. Rond 1751–1752 waaide de beroering over de Merwede en werden Hardinxveld en Giessendam ‘getroffen’. Op plaatselijke scholen begonnen kinderen uit het niets Jezus aan te roepen, en in de oude kerk op De Dam (dezelfde als die er nog steeds staat) moest de dominee over huilende en bevende mensen heen klimmen om zijn preekstoel te bereiken. Ds. Kuypers schreef: “In den eredienst vinden op ontsachelyke wyse allerlei lichaamsaandoeninge plaets.” Hij beschreef snelle polsslagen, blozende gezichten en een opvallende gevoelloosheid voor prikkels van buitenaf. Mannen, vrouwen en kinderen wrongen hun handen, vielen op de grond en vertoonden bewegingen die op stuiptrekkingen leken.

De beweging sloeg snel over naar Bleskensgraaf, Streefkerk, Papendrecht en Sliedrecht. De Alblasserwaard veranderde voorgoed. Tot die tijd werd de streek geteisterd door armoede, hoge pachtlasten, overstromingen en veepest. Maar na deze “ontsachelyke” gebeurtenissen leek er iets te kantelen. De Alblasserwaard bloeide op als bakermat voor succesvol ondernemerschap, een veilige haven in een woelig land, en een plek waar rust, vrede en arbeid hand in hand gingen.

Toch verdwijnen kalmte en kansen langzaam weer. Misschien is dat de uitdaging voor ons dorp anno nu: durven we ons opnieuw laten aanraken? Niet door de laatste discussies, maar door het levende Woord. Dan wordt Hardinxveld, net als in 1752, opnieuw een plaats waar het ruisen van Gods Geest hoorbaar is en de werking van het Goede Nieuws zichtbaar wordt.

Leo van Wijngaarden