Van wit naar zwart in expositie ‘Trouwen en rouwen’ in de Koperen Knop in Hardinxveld-Giessendam

HARDINXVELD-GIESSENDAM Het voelt bijna als een abrupte overgang in de expositie over ‘trouwen en rouwen’ in museum de Koperen Knop. Zo sta je tussen de feestelijke witte trouwjurken en om de hoek voelt het zwart van de rouwkleding bijna als een kater. Toch is ook bij die ‘zwarte’ kant van het leven veel moois te zien in de expositie. 

Zoals over de ‘eigenaardigheden’ in de Alblasserwaard in de rouwrituelen. ,,Begraven doet men hier in de namiddag Er moeten wel veel sterfgevallen zijn geweest wanneer je in de voormiddag een lijkstoet tegenkomt. Een goede gewoonte is het zeker, dat hier bijna nooit bij het graf gesproken wordt. Heeft niet menigeen uit eerbied voor een overledene al eens zijn gezondheid geschaad door een langer dan noodzakelijk verblijf op onze meestal tochtige kerkhoven, omdat hij al zeer lange redevoeringen, liefst met ontbloot hoofd, moest aanhoren? Waarom niet overal, zoals hier de gewoonte is, aan het sterfhuis zelf spreken?” zo is te lezen bij de uitleg over het begraven in de Alblasserwaard. Mooi is ook het notulenboek van de begrafenis onderneming Giessendam-Hardinxveld van 1939-1972, dat in een vitrine is te zien. 

Doodshemden in de Koperen Knop - Hannie Visser-Kieboom

ROUWMAALTIJD

Rond 1900 was het gebruikelijk om de doodskist op een boerenwagen te vervoeren. Op de bok zat de koetsier en tot aan ca. 1900 zat naast hem ook de treur- en klaagvrouw, geheel gesluierd en daardoor onherkenbaar. Symbolisch maakte zij het gebaar van de haren uit het hoofd te trekken. Later kwamen er stalhouderijen met speciale rouwkoetsen, waarmee het rouwvervoer op plechtige wijze kon plaatsvinden. Rond 1940 werd de rouwkoets meer en meer vervangen door de rouwauto. Na de begrafenis werd een rouwmaaltijd gehouden. Van oudsher werden grote hoeveelheden rundvlees, varkensvlees, speenvarken, hammen en kaas verorberd, naast flinke hoeveelheden wijn, en oude klare. Dronkenschap na een begrafenis was dan ook een bekend verschijnsel. Onder invloed van het gereformeerde denken werd het bier later vervangen door koffie en thee.

Voorbeeld van rouwmaaltijd - Hannie Visser-Kieboom

TROUWDEUR

Sommige gebruiken van het trouwen en rouwen vielen samen. Zoals de ‘trouw- en rouwdeur’ in boerderijen in de Alblasserwaard. Zoń deur is doorgaans een gedecoreerde deur in de voorgevel, die alleen van binnenuit kan worden geopend. De deur heeft nergens de functie van voordeur, maar wordt alleen gebruikt tijdens speciale gelegenheden zoals door een bruid bij het verlaten van haar ouderlijk huis onderweg naar de bruiloft of door een overledene op weg naar de uitvaart. In de kamer achter de deur werd het bruiloftsmaal of de broodmaaltijd bij de begrafenis gehouden. In de Koperen Knop is de deur pas later aangebracht, evenals de typerende Koperen Knop die rond 1900 ter decoratie werd aangebracht. De deur werd het laatst gebruikt voor de zusters Bartha, Cora en Agnes De Kok in de jaren 70 en 80. 

Op de achtergrond de rouw- en trouwdeur in de Koperen Knop 

Hannie Visser-Kieboom

DOOFPOTJES

In de expositie zelf zijn enkele prachtige, witte trouwjurken te zien, maar ook een enkele gekleurde. Leuk zijn ook de vele trouwfoto’s die worden getoond in de presentatie. En wat te denken van de Delftsblauwe doofpotjes voor als het in een huwelijk eens niet zo lekker liep. En net als bij het rouwen schenkt de expositie hier ook aandacht voor de maaltijd en het vervoer. Zo was de bruilofsmaaltijd na de kerkdienst een belangrijk sociaal gebruik in de familie. Hoe uitgebreid of sober die maaltijd was, hing sterk af van de welstand én van de kerkelijke achtergrond van het gezin. Gebak of bruidstaart was een bijzonderheid; in sobere gezinnen werd volstaan met koek of krakelingen bij de koffie. Bruidssuiker of bruidssnoep werd uitgedeeld aan kinderen en gasten als symbool van zoet geluk.

Trouwauto’s van Delfts Blauw 

Hannie Visser-Kieboom

PAARD EN WAGEN

Rond 1900 werd de bruid op het platteland vaak met paard en wagen naar het gemeentehuis of de kerk gebracht Dat kon een sjees of rijk versierde tilbury zijn, soms met bloemen en linten. Wie minder middelen had, ging gewoon lopend of met een eenvoudige boerenwagen. Vanaf de jaren ‘20 en ‘50 verschenen de eerste auto’s in trouwstoeten. De keuze voor sober of uitbundig vervoer hing sterk samen met de religieuze achtergrond: streng gereformeerde gezinnen hielden het eenvoudig, anderen maakten er graag een feestelijker vertoon van.