Fijn precisiewerk dat boeit én gek maakt

H'VELD-G'DAM- ,,Het ambachtelijke karakter van orgels dat doet me wat”, zegt Jieles de Haas (62). Al vanaf zijn jonge jaren wordt deze timmerman en organist geboeid door kerkorgels. Hij speelde erop in zowel in Nederland als elders in Europa. ,,Het is geweldig als een orgel mooi klinkt, maar daarentegen is het nog mooier met een fraai orgelfront.” Door de jaren heen maakte hij zelf zeven miniatuur orgelfronten. De grootste (150 bij 120 cm) hangt boven het orgel van zijn zoon in de woning die De Haas ooit voor het eigen gezin bouwde. Er werd speciaal een verhoging in het plafond gemaakt voor de pijpen. In het appartement waar Jieles en Aly de Haas–Dubbeldam tegenwoordig wonen zijn drie exemplaren te vinden. Eén ervan is een replica van het front van het Müller-orgel in de St. Bavokerk in Haarlem.

Door Margreet Strijker

Al zeker acht jaar is hij bezig met het 110 cm hoge en 55 cm brede kunstwerk. Op het eerste gezicht oogt het compleet maar het lofwerk (de versiering van de orgelkast) is nog niet helemaal klaar. ,,Dat is zulk fijn precisiewerk dat je het echt af en toe even een poosje moet laten rusten, want anders word je er gek van.” Jieles maakt de krullerige ornamenten met een klein figuurzaagje. Eerst gebruikte hij voor de afwerking bladgoud, maar daar zijn de versiersels eigenlijk te fijn voor. Inmiddels heeft hij een speciaal soort goudverf gevonden dat hij met behulp van een loep en heel kleine penseeltje aanbrengt. In het front werden 244 houten pijpjes verwerkt. Soms zo dun, dat hij er zijn beiteltjes voor moest aanpassen. Niet alleen de toegangsdeuren onder het eigenlijke orgel en het geprofileerd lijstwerk maar ook de registers, klavieren en pedalen zijn minutieus nagemaakt. ,,In sommige kerken kun je met een duimstok aan de gang om de boel goed op te meten. Maar dat gaat niet overal omdat zo’n orgel soms heel groot en hoog is.” Zoon Wouter die organist is in Hoornaar maakte tientallen foto’s van het orgel in de St. Bavokerk. Naar aanleiding daarvan maakt Jieles werktekeningen. Ook de engelen probeert Jieles zo precies mogelijk na te maken. Tijdens vakanties in Oostenrijk liepen Aly en Jieles in een winkeltje tegen kleine engeltjes aan die veel gelijkheid vertoonden met die op het Müller-orgel. En ook in Duitsland vonden ze er ergens een paar. ,,Bij eentje moest ik wel een armpje aan de andere kant zetten. En anderen kregen een harpje of een kaars in de hand.” Je zou Jieles dus zeker een perfectionist kunnen noemen. Ook het veel kleinere orgeltje dat in de vensterbank staat, straalt een grote precisie uit. Het is een miniatuur van het orgel van de kerk in Hoornaar dat uit Klein Drakenstein in Lage Vuursche komt. Op de vraag waarom hij nu juist deze orgels gekozen heeft is het antwoord: ,,Tja, er zijn natuurlijk heel veel mooie orgels in Nederland. Maar het moet wel haalbaar zijn, want ik wil het zo echt mogelijk na kunnen maken.”

De passie voor orgels begon al jong. ,,Mijn broer was organist in de Nieuwe Kerk in Beneden-Hardinxveld en al toen ik zo’n jaar of zes was kroop ik bij hem op de orgelbank. Ik mocht dan soms de registers uittrekken. Later heb ik een poosje les gekregen en zo ben ik zelf ook organist geworden. Samen met mijn broer werd ik lid van ‘De Orgelvriend’. Tijdens hun orgeldagen kwam ik in veel kerken en zag ik de mooiste exemplaren. Ook kwam ik soms mensen tegen die bezig waren orgels na te bouwen van bijvoorbeeld lucifers of wc rollen. Maar dat vond ik toch vaak een beetje rommelig. Ik dacht: dat moet toch echter kunnen.” Later kwam Jieles in contact met orgelbouwers als het kerkorgel gestemd moest worden. Hij kwam een keer in een werkplaats terecht en mocht een voorraadje orgelpijpjes meenemen. Die belandden overigens eerst een aantal jaren op zolder, maar het idee was er. Hij moest er eind jaren 70 met zijn voet voor in het gips terecht komen tot hij het uit zou gaan voeren. ,,Ik kan niet niks doen. Dus toen ben ik mijn eigen orgeltje gaan bouwen.”

Met het orgel dat in het huis van zijn zoon en schoondochter hangt, heeft Jieles overigens in 1989 de voorpagina van Het Kompas gehaald. Ook stonden er leuke artikelen over hem in de Gezinsgids en De Opbouw, het blad van de CNV Hout en Bouwbond.

Het echtpaar de Haas maakt regelmatig reizen met ‘Beter-uit’ en het gebeurt nogal eens dat Jieles in het buitenland achter een kerkorgel plaats kan nemen. ,,Het is een christelijke reisorganisatie en daar heb je publiek dat graag een kerkdienst wil houden. De reisleiding organiseert dat en zo heb ik al in landen als Noorwegen, Zweden en Finland orgel mogen spelen.” Ook in Nederland en in Duitsland zit Jieles als het maar even kan achter de registers. Jieles de Haas was van 1972 tot 1999 de vaste organist in de Hervormde Kerk in Boven-Hardinxveld. Hij valt nog wel eens ergens in en speelt soms voor verenigingen. De trouwe kerkganger besluit zijn verhaal met: ,,Het is natuurlijk mooi als je een goede dominee hebt met een mooie preek. Maar een fraai orgel met een goeie organist maakt het nog mooier.”