Reeks over 750 jaar ringdijk rond de Alblasserwaard

HARDINXVELD-GIESSENDAM Direct na de ontginning van de streek vanaf de 10e eeuw, was de zorg van ‘het teveel aan water’ al een groot probleem. Dat gold ook voor beide in de Alblasserwaard gelegen dorpen Hardinxveld en Giessendam. De boeren hadden het bijna ondoordringbare struikgewas van eertijds overwonnen en in de plaats daarvan mooie strakke akkers gemaakt.

Echter doordat de ondergrond bestond uit veen bleef de grond inklinken. Dat veenpakket was eigenlijk te vergelijken met zwarte dikke yoghurt. Tegelijkertijd speelde het water van buiten (de rivieren) een zorgelijke rol, want dit dreigde telkens het gebied binnen te stromen.

MAATREGELEN

De eerste boeren groeven greppels en sloten om zo het water af te voeren. Later werden vlieten gegraven om die afwatering te bespoedigen. Tegelijkertijd werden de dijkstukken tussen de rivieren en de polders versterkt. Maar dit alles gaf te weinig soelaas. Er moesten hulpmiddelen komen: molens. In Vlaanderen verscheen rond 1180 de eerste windmolen. In 1221 stond te Willemskerke de eerste molen op Nederlandse bodem. De eerste windmolen in Zuid-Holland stond begin 14e eeuw in de buurt van Voorschoten en was eigendom van Graaf Willem II, de vader van Graaf Floris V.

GELDERSE OORLOGEN

Al in het begin van de 16e eeuw stonden in Giessendam molens. Uit een document over de verpondingen is te lezen dat in 1514 in Giessendam ‘in deze oorloge zijn afgebrant 3 watermolens’. Twee daarvan zijn later herbouwd. Waar die molens precies stonden is niet bekend. Dit onheil vond plaats ten tijde van de Gelderse oorlogen (1503-1543), waarin ook ons gebied verzeild raakte. Het uitgangspunt van de oorlogsvoering was het uitbreiden van de macht van het toch al zo grote Gelderland.

AFWATERING IN DE PEULEN

De boezem van de Overwaard stond door het vele water telkens onder zware druk. Daar moest een oplossing voor komen. Die vond men in de bouw van 5 watermolens in het westelijk deel van Hardinxveld. Dit gebeurde in 1570, ongeveer rond de plek waar nu het gemeentehuis staat. Ze kregen de namen ‘Boezem van de Overwaard I, II, III, IV en V’. Men had die plek bedacht vanwege het peil van het rivierwater ter plaatse. Echter dit bleek een misrekening, want de waterstand was telkens te hoog. Daardoor raakten de molens al tien jaar na de bouw in onbruik en werden ze later voor de verkoop gesloopt.

De straatnaam herrinnert nog aan de Pauwtjesmolen - Hannie Visser-Kieboom

PAUWTJESMOLEN

Voor de afwatering van de polders Boven- en Beneden-Hardinxveld waren er twee molens, beide nabij de Parallelweg. Van de Pauwtjesmolen, die nabij de spoorwegovergang naar Neerpolder stond, is alleen bekend dat er in 1868 een nieuwgebouwde molen in gebruik werd genomen, nadat diens voorganger door blikseminslag was verwoest. Dit was een wipwatermolen. De functie ervan is later overgenomen door het gemaal van Timmer, op die plek.

SPINDERMOLEN

De Spindermolen was een achtkante molen en stond op de plek, waar de Molenvliet van Hardinxveld in de Giessen uitmondt. Diens voorganger stond er al in 1624, een wipwatermolen, die in 1773 werd afgebroken. De naam komt van een molenaarsfamilie, die hier ooit woonde. Bij deze molen was een overzetveer naar Giessen-Oudekerk en je kon er ook terecht voor een borreltje.

De Spindermolen 

Aangeleverd

TIENDWEGMOLEN

Aan de Giessendamse Tiendweg vinden we nog de Tiendwegmolen, ook wel Tiendwegsemolen genoemd. Op die plaats stond al in 1738 een molen om het water uit de polder Giessendam en Giessen-Oudebenedenkerk af te voeren. De molen maalde het water via een Molenvliet naar Bleskensgraaf naar de Graafstroom. Op deze wipwatermolen woonde en werkte jarenlang Frans Vogel als molenaar. De molen is in 1965 buiten bedrijf gesteld en vervangen door een elektrisch vijzelgemaal. De molen brandde in 1904 door blikseminslag af. Bij de rit van de brandweer (via de officiële toegangsweg naar de molen, naast Binnendams 30) raakte de auto in het weiland een greppel, waardoor de brandweerlieden niets konden uitrichten en lijdzaam moesten toekijken. De molen werd vervangen door een molen die eerder in de Grote Waard bij Noordeloos stond.

VIJZELMOLEN

Dan was er in Hardinxveld destijds nog een vijzelmolen. Door de aanleg van het Kanaal van Steenenhoek in 1818 werd de doorloop van de Molenvliet onderbroken. Op die plek werd een jaar later een vijzelmolen gebouwd. In 1866 werd de vijzel vervangen door een pomp en in 1881 werd de molen afgebroken. Wat nu in Hardinxveld nog rest is een metalen poldermolen in het gebiedje dat ligt ingeklemd tussen Kanaaldijk Noord en de A15, ten oosten van de Sluisweg.