De vergeten April-meistakingen van 1943; ook op Scheepswerf De Merwede in Hardinxveld werd gestaakt

Naar aanleiding van een interview in het tijdschrift Libelle van 12 april 2023 met Erik Dijkstra, wil ik graag reageren op zijn verhaal over de April-meistaking in 1943 en de daarop gebaseerde documentaire ‘staken op leven en dood’. De April-meistaking van 1943 wordt wel de ‘vergeten staking’ genoemd. Waarom is zo’n belangrijke gebeurtenis relatief onbekend gebleven? Dat is de vraag, die Erik Dijkstra in zijn documentaire wil beantwoorden.

Nederland was al drie jaar door de Duitsers bezet toen op 29 april 1943 het bevel werd gegeven om alle voormalige Nederlandse soldaten in Duitsland dwangarbeid te laten verrichten. De reactie van burgers door heel Nederland was ongehoord. Aangemoedigd door de telefonistes van de Stork-machinefabriek in Hengelo ging een oproep om te staken als een lopend vuurtje door het land. Binnen een dag legden honderdduizenden het werk neer. Het was de grootste staking ooit in Nederland, zelfs de grootste staking in het door Duitsland bezette Europa. De opstand werd bloedig neergeslagen: er waren tweehonderd doden en honderden mensen die naar strafkampen werden gedeporteerd.

Ook in onze regio werd gestaakt, o.a. bij Scheepswerf de Merwede in Hardinxveld. Een aantal mensen werd opgepakt en naar werkkampen gestuurd. Maar er zijn ook mensen op dezelfde dag van de staking, 3 mei 1943, opgepakt en geëxecuteerd als represaille. Eén van hen was Jan Willem de Blaey, de eerste man van mijn moeder. Het enige wat ze nog heeft gekregen is een afscheidsbrief. Ze bleef achter met mijn halfbroer Jan van 1 jaar. Mijn moeder heeft nooit gehoord waar hij begraven is. Na de oorlog is ze bij meerdere uitstallingen van opgravingen geweest om eventueel herkenbare spullen te vinden. Zo hoopte ze erachter te komen waar zijn stoffelijk overschot is gebleven. Er is echter nooit iets teruggevonden.

Dit verhaal wil ik onder de aandacht brengen omdat ook ik het idee heb, dat dit een vergeten verhaal is. Bij de herdenking op de Sluisweg heb ik hier nog nooit een woord over gehoord. Mijn moeder kreeg wel altijd een officiële uitnodiging voor het bijwonen van de 4 mei herdenking. Hier heeft ze echter nooit gehoor aan gegeven, dat kon ze emotioneel niet aan. Maar ons, haar kinderen, is met de paplepel ingegeven om naast 4 mei ook 3 mei altijd te herdenken. Wij hebben dat weer aan onze kinderen doorgegeven.

Met dit verhaal loop ik al rond sinds het verhaal van de Merwedegijzelaars in het nieuws kwam. Ik zou het gepast vinden als er ook een herdenkingsteken geplaatst zou worden in onze gemeente voor deze mensen. Het enige dat ik weet, is dat er een plaquette is met de namen van de omgekomen mensen van de “Merwede” van het bombardement en de staking. Deze plaquette is tegenwoordig te vinden in museum “de Koperen Knop”.

Omdat het op 3 mei precies 80 jaar na dato is, trek ik de stoute schoenen maar eens aan om mijn verhaal in te sturen. Ik hoop oprecht dat de mensen van deze staking de aandacht krijgen die ze hebben verdiend.

Laura Ambagtsheer de Koning