Herdenkingsbord en bomen voor slachtoffers van april-mei staking 1943 in Hardinxveld-Giessendam

HARDINXVELD-GIESSENDAM Op de dijk bij het Lange Veer wordt zaterdag 8 november een herdenkingsbord onthuld voor de vier slachtoffers van de april-mei staking in 1943. Een van de nazaten deed een verzoek bij de gemeente voor het monument. Het gaat om een herdenkingsbord en het planten van vier bomen voor de vier slachtoffers Jan Willem de Blaey, Cornelis van Giessen, Cornelis Willem de Kok en Dirk Loeve

Op de Sluisweg in Hardinxveld-Giessendam staat het oorlogsmonument. Heel bewust op die plek, zo’n beetje tussen de kernen van Boven-Hardinxveld en Neder-Hardinxveld in. Het eerdere oorlogsmonument werd weggehaald toen bleek dat niet alle slachtoffers werden vermeld. Het monument aan de Sluisweg werd later uitgebreid met stenen met de namen van omgekomen Indiëgangers. Later is er een kunstwerk bijgeplaatst voor de Merwedegijzelaars. Maar voor het herdenkingsbord voor de slachtoffers van de april-mei staking is gekozen voor een plek aan de dijk bij het Lange Veer. 

Jan Willem de Blaey - Prive collectie

TEWERKSTELLING

In de Tweede Wereldoorlog leed Duitsland in de eerste helft van 1943 zware verliezen aan het oostfront. Ook werd een invasie uit Engeland gevreesd. De wapenindustrie werd opgeschroefd en hiervoor was extra menskracht nodig. Daarom moesten Nederlandse oud-militairen zich melden voor tewerkstelling in Duitsland. Dit werd gezien als een krijgsgevangenschap en er braken stakingen uit. Eerst bij boeren, maar de stakingen breiden zich uit naar de industrie. Bij Machinefabriek Stork (Hengelo) bleven op 29 april 1943 3.000 werknemers weg. Bij veel andere bedrijven in het hele land werd dit opgevolgd. 

Bekendmaking van het neerschieten van de vier slachtoffers van de april-mei staking in 1943

LIJSTEN

In Hardinxveld en Giessendam werden pamfletten verspreid door een verzetsgroep uit Dordrecht, waarin opgeroepen werd om ook te gaan staken. De dag erop werd gestaakt bij Scheepswerf De Merwede (400 man), Scheepswerf De Hoop (65 man), Scheepswerf en Machinefabriek De Holland (100 man) en IJzergieterij Versteeg (25 man). Daarnaast bij tal van kleinere bedrijven.  De Duitsers sloegen hard terug. Diezelfde dag nog was er veel politie actief en de dag erop kwam Kriminalsekretär Hoffman van de Dienststelle Rotterdam naar Hardinxveld. Hij eiste lijsten op van werknemers, die niet op het werk waren verschenen. 

Lees ook

Hardinxveld-Giessendam houdt herdenking april-mei staking in het najaar

 

VIADUCT

De zondag daarop werd burgemeester De Boer door officier Renner van de Grüne Polizei uit de kerk gehaald nadat er een aanplakbiljet bij het viaduct over de Nieuweweg was aangetroffen, met de oproep te bIijven staken. De Boer sprak met de directeur van De Merwede en riep vervolgens de werknemers op om de staking te beëindigen, anders zou er ’s maandags bloed vloeien. Toen die maandagmorgen 3 mei veel werknemers opnieuw niet verschenen, vluchtte de directie van De Merwede.

PERSOONSBEWIJS

In de loop van de dag verschijnen er toch werknemers om het werk te hervatten. Enkelen van hen werden door Hoffmann gearresteerd en met overvalwagens naar De Holland gereden, waar directeur Caljé zich met hand en tand verzette. Hofmann droop af en ging naar De Merwede, waar dan een groot deel van de mensen alweer aan het werk is. Op grond van een personeelslijst werden 19 van hen opgepakt, die hun persoonsbewijs moesten inleveren. 

AFSCHEIDSBRIEFJE

Vier anderen, die juist op het terrein van de werf aankwamen, werden gevangengenomen: Cornelis Willem de Kok uit Sliedrecht, Cornelis van Giessen uit Hardinxveld, Dirk Loeve uit Giessendam en Jan Willem de Blaey uit Hardinxveld. Deze vier werden afgevoerd naar Rotterdam, waar ze nog dezelfde dag in een uiterst summiere procedure werden veroordeeld tot de kogel, welk vonnis direct werrd uitgevoerd. Ze kregen nog kort de gelegenheid om een afscheidsbriefje te schrijven naar hun dierbaren. Voordat dit briefje het thuisfront bereikte, hing er al een Bekanntmachung op scheepswerf De Merwede, waarin het verschrikkelijke feit werd gemeld. Van  het slachtoffer Jan Willem de Blaey is zijn graf nooit meer teruggevonden.